Ορισμός

Ο ρόλος

Ο ρόλος Εκπαιδευτικός έχει αρκετές διαστάσεις οι οποίες είναι αλληλοσυμπληρούμενες: είναι επιστήμονας, φορέας εξουσίας, μεσάζοντας της κοινωνικοποίησης και της ανάπτυξης της ατομικότητας, πρότυπο μίμησης, κ.α. Ο ρόλος είναι ταυτόχρονα παιδαγωγικός και, προσωπικός.

Ο ρόλος του Εκπαιδευτικού, ως σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων καθώς και ο τρόπος που τον ασκεί ο καθένας, μέσα σε ένα πεδίο προσδιορίζεται από κανόνες και απαιτήσεις που α) απαιτούνται και του επιβάλλονται από το θεσμό, β) επιδιώκουν να του επιβάλλουν άτομα ή ομάδες για την εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων, γ) ο ίδιος ο Εκπαιδευτικός ως Πρόσωπο επιλέγει.

Αυτές οι απαιτήσεις σήμερα, λόγω των γενικότερων κοινωνικών αλλαγών και εξελίξεων, είναι εντονότερες. Προέρχονται ταυτόχρονα από πολλούς φορείς ή ομάδες συμφερόντων, είναι φανερές ή άδηλες και ασκούνται πάνω στο ρόλο του Εκπαιδευτικού άμεσα ή έμμεσα.

Τα καθήκοντα του Εκπαιδευτή

Στα καθήκοντα του Εκπαιδευτή είναι να διδάσκει, να παιδαγωγεί και να αξιολογεί. Αγωγή και Διδασκαλία είναι οι δύο όψεις της παιδαγωγικής πράξης. Η Διδασκαλία είναι ένα σύνολο διαπροσωπικών και κοινωνικών σχέσεων, μια διαδικασία επικοινωνίας ανάμεσα σε όσους παίρνουν μέρος και δεν αφορά μόνο τον Εκπαιδευτή. Μέσω της Διδασκαλίας του Muay Boran η οποία είναι ταυτόχρονα τέχνη και επιστήμη ο Εκπαιδευτής μεταβιβάζει την πείρα και την παράδοση, αλλά ταυτόχρονα δραστηριοποιεί τις δυνάμεις της αλλαγής.

Μια σύγχρονη πολυπολιτισμική σχολή στοχεύει στην ολόπλευρη ψυχοσωματική και κοινωνική ανάπτυξη και πρόοδο του μαθητή, στην ανάπτυξή του ως Πρόσωπο. Ο εκπαιδευτής ενθαρρύνει την ενεργοποίηση όλων εκείνων των συναισθηματικών και νοητικών διεργασιών των μαθητών που διεγείρουν το ενδιαφέρον, καλλιεργούν την δεκτικότητα και αναπτύσσουν στρατηγικές μάθησης τέτοιες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο για την απόκτηση γνώσεων και μετά τη σχολή.

Αυτό επιτυγχάνεται με τις σκόπιμες αλλά και τις απρογραμμάτιστες ενέργειες του Εκπαιδευτή. Ειδικά οι τελευταίες είναι δυνατόν να αναιρέσουν το αποτέλεσμα των προγραμματισμένων ενεργειών του διότι συμβαίνουν αθόρυβα, στη σχολή, μέσα στην από την καθημερινή επικοινωνία του με τους μαθητές.

Για να υπάρξει όμως επικοινωνία χρειάζεται να χρησιμοποιούνται οι κατάλληλοι επικοινωνιακοί κώδικες, να διασφαλίζονται οι κατάλληλες εξωτερικές συνθήκες (τόπος, χρόνος), να μην παρεμβάλλονται αρνητικά στερεότυπα και προκαταλήψεις, κ.λπ. Με τον όρο «επικοινωνία» εννοούμε στην πιο γενική του έννοια την κατάσταση εκείνη κατά την οποία ένα μήνυμα μεταβιβάζεται από έναν πομπό σε ένα δέκτη. Για να συντελεστεί η επικοινωνία είναι αναγκαίες δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, να υπάρχει ένα πλαίσιο στο οποίο να βασίζεται η λειτουργία της και, δεύτερον, ένα σύστημα με το οποίο αυτή να συντελείται. Η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων επιτυγχάνεται μεταδίδοντας το γνωστικό μέρος του μηνύματος μέσω της λεκτικής οδού και το συναισθηματικό ή συγκινησιακό μέρος μέσα από τη μη λεκτική οδό.

Η σχολή προσπαθεί να πετύχει όσα απαιτεί η κοινωνία μέσα σε δύσκολες κοινωνικές συνθήκες: η εξέλιξη των Μ.Μ.Ε., η παγκοσμιοποίηση, οι αλλαγές στο χώρο των αξιών, δυσχεραίνουν το ρόλο του. Επίσης όλοι οι φορείς της Αγωγής δε στοχεύουν προς την κατεύθυνση που η σχολή επιθυμεί. Επιπλέον δεν είναι αυτονόητη η κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά των μαθητών οι οποίοι προέρχονται από οικογενειακά και κοινωνικά περιβάλλοντα που δεν έχουν τον ίδιο κώδικα με αυτόν της σχολής.

Η σχολή γίνεται πλέον αντιληπτή ως οικοσύστημα. Η πραγματικότητα δημιουργείται με τη σύμφωνη γνώμη και ενεργό συμμετοχή των μελών της. Η συμμόρφωση και η υπακοή, η ατομική και ομαδική μάθηση, η επικοινωνία, οι προσδοκίες είναι ζητήματα που δεν αφορούν μόνο τον εκπαιδευτή. Σε όλα τα στάδια της μαθησιακής διαδικασίας, ο μαθητής συμμετέχει σε δραστηριότητες ατομικές και ομαδικές. Παράλληλα, όμως, είναι αναγκαίο να του δίνεται εξίσου η ευκαιρία για εξατομικευμένη εργασία σύμφωνα με τους δικούς του τρόπους και ρυθμούς μάθησης. Αποκτά τη δυνατότητα (αλλά και τη ευθύνη) να ανακαλύψει, να ενεργοποιήσει και να αναπτύξει τις προσωπικές του στρατηγικές μάθησης, διευρύνοντας διαρκώς τις γνώσεις του. Έτσι, γίνεται αυτόνομος και ευέλικτος, ικανός να αντεπεξέρχεται σε επικοινωνιακές καταστάσεις προβλέψιμες ή απρόβλεπτες.

Οι απαιτήσεις αποτυπώνονται στους στόχους της σχολής.. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι στόχοι της εκπαίδευσης είναι:

  • η παροχή γενικής παιδείας
  • η παροχή ειδικής παιδείας
  • η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του
  • η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης για όλους τους μαθητές και η ενίσχυση της πολιτισμικής και γλωσσικής ταυτότητας στο πλαίσιο της πολυπολιτισμικής κοινωνίας μέσω του Muay Boran
  • η υιοθέτηση προτύπων συμπεριφοράς
  • η προετοιμασία για την αξιοποίηση των νέων τεχνογνωσιών
  • η φυσική, ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη – κατάσταση
  • η ευαισθητοποίηση σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παγκόσμιας ειρήνης και διασφάλιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας

Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι σημαντικό ρόλο παίζουν η προσωπικότητα του Εκπαιδευτικού, οι διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτή – μαθητών και μεταξύ των μαθητών, ο τρόπος οργάνωσης της τάξης, η ποιότητα του μαθήματος. Και μόνο η απλή εκπαίδευση κάνει φανερό ότι ο ρόλος του Εκπαιδευτή σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Επιστήμης αλλάζει και είναι αναγκαίο να λειτουργεί και ως Σύμβουλος.

Θα είχε ενδιαφέρον να γνωρίζαμε τις απαιτήσεις και προσδοκίες που έχουν και οι γονείς από τον Εκπαιδευτή των παιδιών τους. Είναι γνωστό άλλωστε ότι ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια οι σχέσεις της οικογένειας με την σχολή έγιναν πολύ στενές. Πρέπει να ζητάμε από τους γονείς να εμπλακούν στην εκπαίδευση των παιδιών τους και να γίνουν ενεργοί συμπαραστάτες της σχολής.

Ο ιδανικός δάσκαλος για τα παιδιά πρέπει να έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που αφορούν την προσωπικότητα, τη διδακτική του επάρκεια, την αγάπη για τη δουλειά του όπως επίσης την αγάπη και ενδιαφέρον του για το παιδί.

Μεταξύ άλλων ο Εκπαιδευτής πρέπει:

  • να αισθάνεται υπεύθυνος για την επιτυχία ή αποτυχία των μαθητών
  • να δημιουργεί κλίμα εμπιστοσύνης με τα παιδιά
  • να ενθαρρύνει και να ενισχύει θετικά τους μαθητές
  • να έχει ψυχική επαφή με τα παιδιά
  • να προσεγγίζει τα παιδιά ανάλογα με τις ιδιαιτερότητές τους
  • να τον διακρίνει ικανότητα για σωστή επικοινωνία με το μαθητή για να δημιουργεί ερέθισμα για μάθηση
  • να τονώνει την αυτοπεποίθηση του κάθε παιδιού
  • να ασχολείται με όλα τα παιδιά κι όχι μόνο με τους καλούς μαθητές
  • να εξηγεί το μάθημα στα παιδιά και να τα καταλαβαίνουν
  • να κάνει τα παιδιά να αγαπάνε το μάθημα
  • να πλησιάζει πολύ τα παιδιά, να τα αγαπάει και το κυριότερο να τον νιώθουν πάντα δίπλα τους
  • να κάνει  διάλογο με το παιδί
  • να μην κάνει διακρίσεις
  • να διδάσκει σωστά την ύλη των μαθημάτων του Muay Boran
  • Να προσέχει και να προστατεύει την σωματική ακεραιότητα του μαθητή

Για τους γονείς δεν είναι αρκετό ο Εκπαιδευτής να «μαθαίνει μόνο στα παιδιά τους το Muay Boran», ούτε να διδάσκει καλά και να παρακολουθεί τις εξελίξεις. Ο Δάσκαλος πρέπει να διακρίνεται για την αγάπη του προς το παιδί, να ενδιαφέρεται για τη γενικότερη ψυχοσωματική και κοινωνικοσυναισθηματική του ανάπτυξη, να κατανοεί και να συμπαρίσταται στα παιδιά, με ένα λόγο να είναι κοντά τους. Ο Εκπαιδευτής δηλαδή πρέπει να λειτουργεί σε σχέση με το παιδί ως στοργικός συμπαραστάτης και ως βοηθός – διευκολυντής της ανάπτυξής τους, να μην κάνει διακρίσεις μεταξύ των μαθητών, να ενδιαφέρεται για όλα τα παιδιά χωρίς εξαίρεση, να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γι’ αυτά που δυσκολεύονται, να τα ενθαρρύνει, δηλαδή να αναπληρώνει τις ελλείψεις της οικογένειας. Να εμπνέει, να αποτελεί πρότυπο, να οδηγεί τους μαθητές στην αυτονομία.

Γι’ αυτό σπουδαίο ρόλο παίζουν και τα χαρακτηριστικά της Προσωπικότητάς του. Ο Εκπαιδευτικός με λίγα λόγια πρέπει:

  • να είναι ανοιχτόμυαλος, αντικειμενικός, δραστήριος, δημοκρατικός, μεθοδικός, ενθαρρυντικός, επικοινωνιακός, ευρηματικός, σεμνός, υπομονετικός, καλός, ηθικός, ήρεμος,, ευχάριστος, ευγενικός και σεβαστικός προς τους μαθητές, λίγο αυστηρός
  • να έχει διορατικότητα, οργανωτικότητα, σταθερότητα χαρακτήρα και συμπεριφοράς, καλή διαγωγή, υπομονή, καλοσύνη, επιμονή

Είναι σαφές ότι για να τα καταφέρει να ανταποκριθεί στις ανάγκες και απαιτήσεις του ρόλου του, είναι ανάγκη να ασκήσει και να χρησιμοποιήσει τις συμβουλευτικές δεξιότητες που έχει και τις οποίες εμπειρικά και άτυπα ασκεί.

Όμως ο Εκπαιδευτής πρέπει να λειτουργήσει ως Σύμβουλος και στη σχέση του με τους γονείς. Αρκετές έρευνες αναφέρονται στη σχέση της οικογένειας με την σχολή και αναδεικνύουν το ρόλο και τη σημασία του μορφωτικού, οικονομικού επιπέδου και γενικότερα των δομικών και λειτουργικών χαρακτηριστικών της οικογένειας στην εκπαιδευτική διαδικασία. Τονίζουν επίσης ότι η σχέση τους κυριαρχείται από πολλά στερεότυπα. Αναφέρονται επίσης σε εμπόδια στην επικοινωνία και συνεργασία των γονέων με την σχολή τα οποία αποδίδονται είτε στους γονείς είτε στους εκπαιδευτικούς. Κριτική δέχονται οι έρευνες που υποστηρίζουν ότι είναι εφικτή η συνεργασία, επειδή αναφέρονται γενικά σε «γονείς» χωρίς να παίρνουν υπόψη τους χαρακτηριστικά των γονέων, όπως η κοινωνική τάξη, η εθνικότητα, και το φύλο.

Αρκετές έρευνες δείχνουν ότι οι γονείς δεν έχουν όλοι τις ίδιες σχέσεις με την σχολή, την οποία ούτε την αντιλαμβάνονται ούτε την αναπαριστούν με όμοιο τρόπο. Δεν αναπτύσσουν τις ίδιες στάσεις έναντι της εκπαίδευσης των παιδιών τους και δεν εμπλέκονται στον ίδιο βαθμό όσον αφορά το εκπαιδευτικό έργο της σχολής και την προετοιμασία του παιδιού. Ωστόσο, οι σχολές είναι ανάγκη να εμπλέξουν και να βοηθήσουν όλους τους γονείς και τα παιδιά τους, αφού η εκπαίδευση είναι ζήτημα που δεν αφορά μόνον τη σχολή, αλλά επίσης την οικογένεια και την κοινότητα. Δεν μπορούν χωρίς τη συνεργασία της οικογένειας να είναι αποτελεσματικές για όλους τους μαθητές τους.

Παρουσιάζουμε τις απόψεις μερικών γονέων για το θα επιθυμούσαν τη σχέση και τη συνεργασία τους με έναν Εκπαιδευτή της σχολής:

  • να συζητάει και με τους γονείς γιατί δεν είναι όλοι μορφωμένοι
  • να συνεργάζεται για το όποιο πρόβλημα με τους γονείς
  • να είναι φιλικός απέναντι στους γονείς
  • να κάθεται να εξηγεί στους γονείς για την πρόοδο των παιδιών και για όλα τα προβλήματα που υπάρχουν
  • να ενημερώνει σωστά τους γονείς για τη συμπεριφορά του μαθητή
  • να είναι πρόθυμος να συζητήσει τα προβλήματα που μπορεί να υπάρχουν
  • να έχει καλές γνώσεις, κατάρτιση, μεθοδικότητα
  • να μπορούν να μεταδώσουν αυτά που πρέπει στα παιδιά

Φαίνεται με σαφήνεια πλέον ότι οι απαιτήσεις και οι προσδοκίες τους από τον Εκπαιδευτή εμπεριέχουν στοιχεία της συμβουλευτικής διάστασης του ρόλου του. Επιθυμούν να είναι αυτός που θα κάνει το πρώτο βήμα, που θα διαμορφώσει το πλαίσιο ώστε οι συναντήσεις τους να έχουν όφελος για τα παιδιά τους.

Οι γονείς κάνουν ιδιαίτερη αναφορά και στα προσόντα που κατά τη γνώμη τους πρέπει να έχει ο Εκπαιδευτής. Δε θα αναφέρουμε τις απαντήσεις τους. Σημειώνουμε μόνο πως οι προσδοκίες και απαιτήσεις τους είναι τόσες που ο Εκπαιδευτής πάντα θα υπολείπεται. Σύμφωνα με τους γονείς ο Εκπαιδευτής πρέπει να έχει διδακτική επάρκεια και άριστη παιδαγωγική κατάρτιση, να ενημερώνεται σχετικά με τις εξελίξεις στο επάγγελμά του, να έχει μεταδοτικότητα και να προσπαθεί συνεχώς να βελτιώνεται για να μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά τους.

Αντί συμπεράσματος

Σύμφωνα με τις απαιτήσεις που διατυπώνονται αλλά και τις απόψεις των γονέων φαίνεται ότι ο Εκπαιδευτής είναι αναγκαίο να αντιληφθεί ότι ο ρόλος αλλάζει και δεν είναι μόνο αίτημα αλλά και ανάγκη να λειτουργήσει ως Σύμβουλος.

Αυτό θα συμβεί όχι γιατί αυτό είναι απαίτηση της σχολής, των γονέων ή των μαθητών, αλλά γιατί αυτή είναι η πραγματικότητα: Ο τρόπος διδασκαλίας και η διδακτέα ύλη αλλάζουν συνεχώς και ο εκπαιδευτής δεν μπορεί να λειτουργήσει αλλιώς.

Ο Εκπαιδευτής είναι ανάγκη πλέον να επικοινωνεί, να σχετίζεται εύκολα, να καταλαβαίνει και να αντιμετωπίζει τα προβλήματα των μαθητών. Να είναι δίκαιος, ευαίσθητος, να δημιουργεί ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης, να είναι ειλικρινής, να βοηθά τους μαθητές να αποκτήσουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, να έχει προσδοκίες απ’ αυτούς, να δημιουργεί κίνητρα, να αναπτύσσει στάσεις και αξίες, να συνεργάζεται με γονείς, μαθητές, συναδέλφους, να αποκτά συνεχώς νέες πληροφορίες, γνώσεις και ικανότητες.

Πώς θα το καταφέρει αυτό;

Χρειάζεται κατά τη διάρκεια των σπουδών του, αλλά κι αργότερα κατά τη συμμετοχή του σε επιμορφωτικές σεμινάρια και ημερίδες της σχολής, να ασκηθεί σε δεξιότητες όπως η προσεκτική ακρόαση των μαθητών, η εμπαθητική κατανόηση, η βλεμματική επαφή, η ενσυναίσθηση, η οικοδόμηση πάνω στα θετικά στοιχεία, η εξοικείωση με τη γλώσσα του σώματος, η αποδοχή και κατανόηση του άλλου, η έκφραση συναισθημάτων. Με τη γνώση και χρήση αυτών των δεξιοτήτων θα προσπαθήσει να ικανοποιήσει τις βασικές ανάγκες των μαθητών για ασφάλεια, αγάπη, ταύτιση, δύναμη, ανεξαρτησία, αυτοαντίληψη, αυτοεκτίμηση, αυτοτέλεια, στοχεύοντας επίσης στην μεγιστοποίηση της μαθησιακής επιτυχίας και στην ανάπτυξη των εσωτερικών κινήτρων των μαθητών.

Χρειάζεται βεβαίως και η σχολή να σταθεί δίπλα στον εκπαιδευτικό, αρωγός και συμπαραστάτης στο δύσκολο έργο που καλείται να φέρει εις πέρας. Καθώς ο ρόλος αλλάζει, το αποτέλεσμα πολλές φορές είναι η κόπωση, το άγχος και σε πολλές περιπτώσεις η δυσφορία των εκπαιδευτικών. Γι’ αυτό χρειάζεται η γνώση, η φροντίδα και η συνεχής στήριξη της σχολής προς τον Εκπαιδευτή για την σωστή διδασκαλία του Muay Boran.